Bazı sorular vardır; ilk bakışta kuru, teknik ve hatta bürokratik görünür. “657 resmi tatiller yıllık izinden sayılır mı?” sorusu da böyle. Oysa kelimelerin arasına biraz dikkatle baktığımda, bu sorunun yalnızca bir mevzuat meselesi olmadığını hissediyorum. Zamanın, emeğin, bekleyişin ve insanın kendi hayatıyla kurduğu ilişkinin hikâyesini fısıldıyor. Edebiyat da tam olarak burada devreye giriyor: Günlük hayatın sıradan görünen ifadelerini, anlatının dönüştürücü gücüyle başka bir düzleme taşıma becerisi.
Bu yazıda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda yer alan resmi tatiller ve yıllık izin meselesini, metinlerin, imgelerin ve anlatıların içinden geçerek okumayı deniyorum. Bir yasanın maddesiyle bir roman cümlesi arasında beklenmedik akrabalıklar kurarak.
Zamanın Metni Olarak İzin Kavramı
Takvim, Metin ve Boşluk
Edebiyatta zaman çoğu zaman bir takvim yaprağı gibi ilerlemez. Marcel Proust’ta uzar, Virginia Woolf’ta içe kıvrılır, Oğuz Atay’da parçalanır. Resmi tatil de takvimdeki bu kırılmalardan biridir. Çalışma günlerinin akışı içinde bir “boşluk” yaratır. Yıllık izin ise daha uzun bir anlatı aralığıdır; karakterin hikâyeden bir süreliğine çekildiği, sahneden indiği bir bölüm gibi.
657 resmi tatiller yıllık izinden sayılır mı sorusu, aslında bu boşlukların nasıl okunduğuna dair bir yorum talep eder. Metinler arası bir bakışla söyleyecek olursam: Resmi tatil, ana metnin içindeki bir parantezdir; yıllık izin ise ayrı bir bölüm başlığı.
Kanun Maddesi Bir Metin midir?
Edebiyat kuramları, metni yalnızca romanla, şiirle sınırlamaz. Hukuk metinleri de birer anlatıdır. Belirli bir dil, ton ve otoriteyle konuşur. 657 sayılı Kanun’da resmi tatillerin yıllık izinden sayılmaması, metnin alt anlamında şunu söyler: Dinlenme hakkı, anlatının kesintiye uğraması değil; aksine anlatının sürdürülebilmesi için gerekli bir nefes alma anıdır.
Bu noktada semboller devreye girer. Resmi tatil, sadece “boş gün” değildir; kolektif hafızada bayram, anma, durma ve hatırlama sembolüdür.
Türler Arasında Bir Okuma: Tatil, İzin ve Anlatı Biçimleri
Romanlarda Kaçış ve İzin Motifi
Romanlarda karakterlerin bir yere gitmesi, izne çıkması ya da rutinden kopması sık rastlanan bir temadır. Thomas Mann’ın Venedik’te Ölüm’ünde tatil, sıradan hayatın askıya alınmasıdır. Ama bu askıya alma, karakteri özgürleştirmekten çok daha derin bir iç çatışmaya sürükler.
Yıllık izin de böyledir. Resmi tatillerle kesilen bir izin süresi, anlatının ritmini değiştirir. Ama bu, izin anlatısını “eksiltmez”. Tıpkı romanda bir bölümün içine giren şiirsel bir pasajın ana hikâyeyi azaltmaması gibi.
657 resmi tatiller yıllık izinden sayılır mı sorusuna edebi bir yanıt ararsam: Hayır, çünkü metnin doğası buna izin vermez. Bir anlatı içinde iki farklı zaman katmanı vardır ve biri diğerini yutmaz.
Şiirde Duraklar ve Sessizlik
Şiirde sessizlik, en az kelimeler kadar anlamlıdır. Dize sonlarındaki boşluklar, okurun nefes aldığı yerlerdir. Resmi tatil de çalışma anlatısında böyle bir duraktır. Yıllık izin ise daha uzun bir susuş, belki de beyaz bir sayfa gibidir.
Bu açıdan bakıldığında, resmi tatilin yıllık izinden sayılmaması, şiirsel bir mantığa sahiptir. Sessizlik sessizliği tüketmez; aksine çoğaltır.
Karakterler ve Roller: Memur Kimliği Bir Edebi Figür mü?
Memur Karakteri Edebiyatta
Türk edebiyatında memur figürü güçlüdür. Sabahattin Ali’nin, Orhan Kemal’in metinlerinde memur; rutinle, sıkışmışlıkla ve zamanın ağırlığıyla tanımlanır. Bu karakterler için izin, sadece dinlenme değil, varoluşsal bir soluklanmadır.
657 sayılı Kanun’daki yıllık izin hakkı, bu edebi karakterlerin hayal ettiği ama çoğu zaman ulaşamadığı bir imkân gibi okunabilir. Resmi tatilin bu izni “eksiltmemesi”, anlatıda karaktere tanınan küçük ama anlamlı bir adalet anıdır.
Anlatıcının Bakış Açısı
Bakış açısı edebiyatta her şeyi değiştirir. Aynı olayı farklı anlatıcılardan dinlediğimizde, bambaşka anlamlar çıkar. Bürokratik bakış, izin günlerini sayar. Edebi bakış ise onların ne hissettirdiğine odaklanır.
anlatı teknikleri açısından düşündüğümde, resmi tatil “dış anlatıcı” tarafından dayatılan bir durak, yıllık izin ise “iç anlatıcı”nın talep ettiği bir mola gibidir.
Metinler Arası İlişkiler: Kanun, Günlük ve Hatıra
Günlükler ve İzin Günleri
Günlükler edebiyatın en samimi türlerinden biridir. İnsanlar genellikle izin günlerinde günlük yazar. Zamanın yavaşladığı, resmi tatillerle bölünen o günler, anlatının yoğunlaştığı anlardır.
Bir günlükte resmi tatilin yıllık izinden sayılıp sayılmaması gibi bir soru yer almaz. Ama hissi vardır: “Bugün çalışmadım ve bu bana ait bir gündü.” Edebiyat, işte bu hissi kayda geçirir.
Hatıralarda Takvim Silinir
Hatıra metinlerinde zaman çizgisel değildir. Bayramlar, tatiller, izinler birbirine karışır. Kimse “bu gün yıllık izindendi, bu resmi tatildi” diye ayırmaz. Anıların metninde hepsi birer durak olarak yer alır.
Bu da beni şu düşünceye götürüyor: Resmi tatilin yıllık izinden sayılmaması, hukuki olduğu kadar insani bir tercihtir. Hafızanın çalışma biçimine uygundur.
Okura Açılan Sorular
Bu noktada, okurun kendi edebi çağrışımlarına dönmesini istiyorum. Senin için tatil hangi metni çağrıştırıyor? Bir romanın ortasında durup pencereye bakmak mı, yoksa şiirin sonundaki o sessiz dize mi?
Resmi tatillerle bölünen bir izin, sana eksilmiş gibi mi gelir, yoksa zenginleşmiş mi? Zamanın sayılarla değil, anlamlarla ölçüldüğü bir anlatıda, bu sorunun cevabı değişir mi?
Kişisel Gözlemlerle Bir Kapanış
Kendi deneyimlerimde, izin günlerinin takvimden çok duygularla sayıldığını fark ediyorum. Bir resmi tatilin iznin içine denk gelmesi, onu kısaltmıyor; aksine hatırlanır kılıyor. Çünkü kolektif bir durma anı, kişisel bir molayla kesişiyor.
657 resmi tatiller yıllık izinden sayılır mı sorusu, edebiyatın merceğinden bakıldığında, insanın zamanla kurduğu ilişkinin bir yansıması haline geliyor. Metinler bize şunu öğretir: Anlatıda anlam, eksiltmeyle değil, katmanlanmayla çoğalır.
Belki de mesele, kaç gün izin aldığımız değil; o günleri hangi kelimelerle hatırladığımızdır.