Şehirlerin Kürtçe İsimleri Nelerdir? Bir Günlüğün Sayfalarından Yükselen Hatıralar
Portoliberta okurlarına özel hazırlanan bu içerikte “Şehirlerin Kürtçe isimleri nelerdir” hakkında en önemli detayları derledik.
Bugün yine günlüğümün başına oturdum. Kayseri’de odamın küçük penceresinden Erciyes Dağı’na bakarken elimde tuttuğum kalemin ağırlığını hissettim. 25 yaşındayım ve bazen bir kelimenin, bir ismin ya da unutulmuş bir hatıranın insanın içinde ne kadar büyük bir yer kaplayabileceğine şaşırıyorum.
Son zamanlarda aklımı en çok meşgul eden şeylerden biri şehirlerin isimleri oldu. Bir şehrin adı sadece tabelalarda yazan birkaç harften ibaret değilmiş, bunu zaman geçtikçe daha iyi anlıyorum. Bazı isimler geçmişi, kültürü, insanları ve yaşanmışlıkları içinde taşıyor. “Şehirlerin Kürtçe isimleri nelerdir?” sorusunun peşine düştüğümde aslında sadece isimleri değil, hikâyeleri de aramaya başladım.
Bu arayışım küçük bir olayla başladı. Bir akşam eski defterlerimi karıştırırken yıllar önce yazdığım bir sayfaya denk geldim. O sayfada farklı şehirlerden, farklı insanlardan ve çocukken duyduğum hikâyelerden bahsetmişim. O an içimde hem büyük bir heyecan hem de garip bir hüzün oluştu. Çünkü bazı şeyleri öğrenmek, aynı zamanda ne kadar az şey bildiğini fark ettiriyor.
Kayseri’de Başlayan Bir Merak
Eski Bir Defter ve Uzun Bir Akşam
Kayseri’de yaşamak bana geçmişle bugünün iç içe olduğu bir hayat sundu. Sabahları işe giderken tarihi sokaklardan geçiyorum, akşamları ise günlüğüme o gün yaşadıklarımı yazıyorum. Bazen çok sıradan görünen bir an bile günler sonra benim için değerli bir hatıraya dönüşüyor.
O akşam da öyle oldu. Masamın üzerinde eski bir defter, yanımda sıcak bir çay vardı. İnternette ve kitaplarda şehirlerin farklı dillerdeki isimlerini araştırmaya başladım. Karşıma çıkan her isim beni başka bir hikâyeye götürdü.
Diyarbakır’ın Kürtçe adı olan Amed, en çok dikkatimi çeken isimlerden biri oldu. Bu isim bana sadece bir şehir adı gibi gelmedi. İçinde taş sokakların, eski yapıların, insanların anılarının ve yüzyılların biriktirdiği duyguların olduğunu düşündüm.
Mardin için kullanılan Mêrdîn ismi de beni etkiledi. Mardin’in taş evlerini, dar sokaklarını ve farklı kültürlerin yan yana yaşadığı atmosferini düşündüm. Bir şehrin başka bir dildeki adını öğrenmek, o şehre farklı bir pencereden bakmamı sağladı.
Şehir İsimlerinin Ardındaki Hikâyeler
Bir İsimden Daha Fazlası
Şehirlerin Kürtçe isimleri nelerdir diye araştırırken fark ettiğim en önemli şey şuydu: İsimler sadece kelimeler değildir. Her isim bir hafızadır.
Örneğin Van’ın Kürtçe adı genellikle Wan olarak kullanılır. Van Gölü’nün kıyısında duran o büyük şehri düşündüğümde içimde farklı bir his oluştu. Sanki bir şehrin adını kendi dilinde duymak, onunla daha samimi bir bağ kurmayı sağlıyor.
Batman için Êlih ismi kullanılır. İlk duyduğumda şaşırmıştım. Çünkü günlük hayatta alıştığımız bazı isimlerin arkasında farklı hikâyeler olduğunu görmek beni hem heyecanlandırdı hem de düşündürdü.
Siirt için Sêrt, Bitlis için Bidlîs, Bingöl için Çewlîg, Hakkâri için ise Colemêrg isimleri kullanılır. Her biri bana ayrı bir kapı açtı.
Bu isimleri okurken bazen büyük bir mutluluk hissettim. Çünkü kültürlerin ve dillerin zenginliği insan hayatını daha renkli hale getiriyor. Fakat aynı zamanda bir hüzün de vardı içimde. Çünkü birçok insan yaşadığı coğrafyanın farklı isimlerini, hikâyelerini ve geçmişini yeterince bilmiyor.
Bir Otobüs Yolculuğunda Değişen Düşüncelerim
Yolda Duyduğum Bir Cümle
Birkaç hafta sonra kısa bir yolculuğa çıktım. Otobüs camından dışarıyı izlerken şehirleri ve onların hikâyelerini düşünüyordum. Yan koltukta oturan yaşlı bir amca ile sohbet etmeye başladık. Konu bir şekilde memleketlere ve şehir isimlerine geldi.
Bana, “Bir yeri anlamak için sadece haritaya bakmak yetmez, insanların hatıralarına da bakmak gerekir,” dedi.
Bu cümle uzun süre aklımdan çıkmadı.
Çünkü gerçekten de öyleydi. Bir şehrin adı, bazen bir insanın çocukluğu olabilir. Bazen bir annenin söylediği eski bir kelime, bazen bir dedenin anlattığı geçmiş olabilir.
O gün kendimi hem umutlu hem de duygusal hissettim. İnsanların farklılıklarını değil, ortak hikâyelerini görmenin ne kadar değerli olduğunu düşündüm.
Şehirlerin Kürtçe İsimleri ve Kültürel Hafıza
Unutulmayan Kelimeler
Şehirlerin Kürtçe isimlerini öğrenmek benim için sadece bir bilgi edinme süreci olmadı. Aynı zamanda kendi bakış açımı değiştiren bir yolculuk oldu.
Bazı şehirlerin farklı dillerde farklı isimlere sahip olması, aslında bu toprakların ne kadar eski ve zengin bir geçmişe sahip olduğunu gösteriyor.
Örneğin:
- Diyarbakır – Amed
- Mardin – Mêrdîn
- Van – Wan
- Batman – Êlih
- Siirt – Sêrt
- Bitlis – Bidlîs
- Bingöl – Çewlîg
- Hakkâri – Colemêrg
Bu isimleri yazarken bile içimde farklı duygular oluşuyor. Bazıları bana geçmişin sesini hatırlatıyor, bazıları ise geleceğe dair umut veriyor.
Bazen insanların birbirini anlaması için büyük konuşmalara gerek olmadığını düşünüyorum. Bazen sadece bir kelimeyi öğrenmek bile yeterli olabilir. Çünkü bir kelime, başka bir insanın dünyasına açılan küçük bir pencere olabilir.
Günlüğümde Kalan Son Cümle
O gece günlüğümün son sayfasına uzun bir cümle yazdım:
“Şehirleri sadece sokaklarıyla değil, isimleriyle de tanımak gerekir.”
Bu cümleyi yazarken içimde garip bir huzur vardı. Çünkü öğrendiğim her yeni isim bana insanların, kültürlerin ve hatıraların ne kadar değerli olduğunu hatırlattı.
Kayseri’deki odamda başlayan küçük bir merak, beni bambaşka düşüncelere götürdü. Başta sadece şehirlerin Kürtçe isimlerini öğrenmek istemiştim. Fakat sonunda insanların geçmişlerine, duygularına ve yaşadıkları yerlere nasıl bağlandıklarını anlamaya çalıştım.
Hayal kırıklıklarım da oldu. Çünkü bazı hikâyelerin yeterince anlatılmadığını düşündüm. Ama umudum da büyüdü. Çünkü öğrenmek, anlamak ve paylaşmak hâlâ mümkün.
Belki bir gün başka şehirlerin sokaklarında yürürken o isimleri daha farklı bir gözle göreceğim. Belki bir tabelaya baktığımda sadece bir şehir adı değil, içinde binlerce insanın anısı olan büyük bir hikâye göreceğim.
Ve o günlüğümün sayfalarına yine aynı duyguyla yazacağım:
Her şehrin bir sesi vardır. O sesi duyabilmek için bazen sadece dikkatle dinlemek gerekir.